Dwie aktorskie damy, Beata Tyszkiewicz i Maja Komorowska są potomkiniami wszystkich trzech (Zbigniewa, Zawiszy i Lingwena). Podobnie – artysta kabaretowy Krzysztof Piasecki. Z kolei samego Zbigniewa z Brzezia ma wśród przodków inna dama – Małgorzata Braunek, znana głównie jako Oleńka Billewiczówna w filmie “Potop”.

Z innych artystów wymienić można muzyka, Grzegorza Turnaua (potomek marszałka Zbigniewa z Brzezia), a z wcześniejszych – Mieczysława Karłowicza (potomek kniazia Lingwena). Potomkami Zbigniewa są też dawniejsi malarze Wojciech i Jerzy Kossakowie i Jacek Malczewski, a za to potomkiem wszystkich trzech był świeżo zmarły Franciszek Starowieyski.

Wśród popularnych literatów można wskazać potomków Zbigniewa z Brzezia, takich jak Joseph Conrad, Henryk Sienkiewicz, Władysław Bełza, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, poetka Maria Komornicka (Ignacego Krasickiego też dodajmy dla porządku, choć on mało współczesny). Z kolei potomkami samych Zawiszy i Lingwena byli dawniej Zygmunt Krasiński, a współcześniej Karol Hubert Rostworowski. I wreszcie potomkowie wszystkich trzech rycerzy: Wojciech Żukrowski (Porwanie w Tiutiurlistanie), Ludwik Hieronim Morstin i sympatyk Palikota Eustachy Rylski.

Dalej idzie ciekawa grupka trzech adwokatów: Tadeusz de Virion, Jacek Taylor i Xawery Konarski (dlaczego każdy ma dziwne litery w imieniu lub nazwisku?). Pierwszy i trzeci pochodzą od wszystkich trzech, a drugi od jednego.

I tak oto doszliśmy do polityków. Na wstępie zacznijmy od przedwojennych ministrów i premierów Władysława i Stanisława Grabskich (potomkowie Zbigniewa z Brzezia) i prezydenta RP na uchodźstwie Edwarda Raczyńskiego (potomek wszystkich trzech). Potomkiem tylko Zbigniewa byli też kolejny prezydent RP na uchodźstwie August Zaleski oraz PRL-owski wicepremier (tak, tak! w rządach Babiucha i Jaruzelskiego!) Jerzy Ozdowski.

Z ostatnich czasów mamy trzech marszałków Sejmu: Wiesław Chrzanowski i Bronisław Komorowski to potomkowie kniazia Lingwena, a Aleksander Małachowski to potomek Zbigniewa i Zawiszy. Marszałkami Senatu byli potomkowie Zbigniewa i Zawiszy: Andrzej Wielowieyski (wicemarszałek I kadencji) i August Chełkowski (marszałek II kadencji). Prezesem Najwyższej Izby Kontroli jest potomek Zawiszy i Lingwena, Jacek Jezierski.

W rządzie, jako ministrowie, zasiadały dwie panie pochodzące w linii prostej od wszystkich tych trzech rycerzy: Izabella Cywińska i Anna Radziwiłł. Wpływowym politykiem jest też poseł Małgorzata Kidawa-Błońska (potomek Zbigniewa z Brzezia).

Dawniej ambasadorem Unii Europejskiej w Polsce, a obecnie posłem polskim w Parlamencie Europejskim jest również pochodząca od trzech tych panów pani Róża Thun. Również niemieckie nazwisko nosi także pochodzący od wszystkich tych trzech rycerzy władca Liechtensteinu, Hans II Adam.

* * *

Na pewno warto szukać dalej – bo wśród potomków tych trzech rycerzy nie znalazłem prezydenta Lecha i premiera Jarosława Kaczyńskich - a są oni przecież na co najmniej dwa sposoby potomkami kasztelana wojnickiego Andrzeja z Tęczyna, który pod Grunwaldem walczył na czele swojej własnej chorągwi.

Poniżej pokazuję zrzut (zdjęcie) ekranu z serwisu www.wielcy.pl (Wielka Genealogia Minakowskiego), pokazujące rozmaite związki między Jerzym Lingweniewiczem (bratankiem Jagiełły, wnukiem Olgierda i Dymitra Dońskiego) a p. Bronisławem Komorowskim, przyszłym Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Pod ilustracją spróbuję to pokrótce opisać.

Wnuczką Jerzego Lingweniewicza była Anastazja (zm. po 1526), żona kniazia Semena Olelkowicza-Słuckiego (to też Gedyminowicze). Jej syn, książę Słucka Jerzy (zm. 1542), z Heleny Radziwiłłówny miał m.in. córkę Zofię, która wyszła za kasztelana trockiego Jerzego Chodkiewicza. Dwoje dzieci Zofii Chodkiewiczowej to przodkowie Bronisława Komorowskiego:

a) Hieronim Chodkiewicz miał m.in. dwie córki: Zofię Wołłowiczową i Annę Zienowiczową (obu z nich potomkiem jest Br. Kom.). W dodatku Anna jest antenatką dwojga jego dziadków Juliusza hr. Komorowskiego i Magdaleny z Gorskich Komorowskiej. A to przez swoją prawnuczkę Teresę z hr. Tyszkiewiczów Zawiszynę.

b) Siostra wsponianego Hieronima, Halszka z Chodkiewiczów Szemetowa, jest również antenatką owych dwojga dziadków Bronisława K.: jej wnuk, podskarbi wielki litewski Hieronim Kryszpin-Krszensztein jest przodkiem Marii z Gorskich Komorowskiej, a drugi wnuk, wojewoda trocki Hieronim Dominik Pac, to przodek Juliusza hr. Komorowskiego.

Oto mapa wyników poparcia poszczególnych kandydatów w drugiej turze wyborów prezydenckich w Polsce, 4 lipca 2010, opracowana na podstawie mapy Państwowej Komisji Wyborczej:

Widać, że na terenach, które nie należały do Polski w roku 1939 wszędzie wygrał Bronisław Komorowski, poza fragmentami Dolnego Śląska, gdzie musiały działać przyczyny lokalne (nie wiem jakie, ale może ktoś poda odpowiedź). Poza tym tylko kilka poszczególnych gmin tego obszaru wykazało się niewielką przewagą dla Jarosława Kaczyńskiego.

Tymczasem na obszarze należącym do Polski przed II wojną światową poparcie dla obu kandydatów układało się zgodnie z granicami przedwojennych województw. Te zaś były wytyczone na podstawie wcześniejszych granic państw zaborczych: w dawnych województwach poznańskim, pomorskim, toruńskim i śląskim (czyli w dawnym zaborze pruskim) wygrał bardziej Bronisław Komorowski (choć nie tak stanowczo jak na tzw. “Ziemiach Odzyskanych”), zaś na terenach zaborów rosyjskiego i austriackiego stanowcze zwycięstwo odniósł Jarosław Kaczyński.

Z pewnymi wprawdzie wyjątkami. Bronisław Komorowski odniósł zwycięstwo na poszczególnych wyspach:

a) aglomeracjach Warszawy, Łodzi i Krakowa oraz na terenie Zagłębia, gdzie bardzo dużo jest osób przyjezdnych, które nie pochodzą historycznie z tych terenów (w tym znaczna część to “repatrianci” z dawnych województw wschodnich, dla których wygnanie do Warszawy i Krakowa nie różniło się istotnie od wygnania do Szczecina, Olsztyna czy Wrocławia)

b) w Bieszczadach, skąd w ramach akcji “Wisła” wygnano Łemków i Rusinów, a w to miejsce osadzono napływową ludność polską (przykład jak powyżej)

c) w okolicach zamieszkanych przez mniejszość litewską (na wschód od Suwałk)

d) i co najciekawsze – na terenach Białostocczyzny, gdzie wyraźnie widać ślad po przekazaniu Obwodu Białostockiego Rosji przez Napoleona w roku 1807 (pokój w Tylży).

Zawsze z wielkim zainteresowaniem czytam blog dra Jarosława Flisa, opisującego mechanizmy “walki o elektorat”. Ale czy ta walka ma jakikolwiek sens, skoro w istocie nie liczą się poglądy, ale miejsce zamieszkania wyborców?

Kluczem jest tu pojęcie “długiego trwania” (longue durée), wprowadzone do historii przez Fernanda Braudela z francuskiego kręgu historyków zwanego “szkołą Annales”. Na jej temat polecam np. długi artykuł w angielskiej Wikipedii. Jest to styl uprawiania historii bardzo mi bliski i w ten sposób staram się prowadzić moje badania genealogiczne.

Wykonujący obowiązki prezydenta RP i wybrany właśnie na prezydenta marszałek Sejmu Bronisław Komorowski jest spokrewniony ze wszystkimi monarchami Unii Europejskiej. Gdy za 10 dni będziemy obchodzić 600-lecie bitwy pod Grunwaldem pamiętajmy: oni są potomkami Jagiełły, a Komorowski potomkiem dwóch jego braci: księcia nowogrodzkiego Korybuta Dymitra i księcia kijowskiego Włodzimierza.

Władcy państw protestanckich:

• Beatrix, królowa Holandii,
• Albert II książę Monako,
• Harald V król Norwegii,
• Małgorzata królowa Danii,
• Elżbieta II królowa Wielkiej Brytanii
• i Karol XVI Gustaw król Szwecji

są na przykład potomkami Adolfa Fryderyka I, księcia Meklemburgii (Słowian Połabskich), zmarłego w 1658. Adolf był praprawnukiem córek Kazimierza Jagiellończyka: Zofii (żony Fryderyka Hohenzollerna), Anny (żony Bogusława X Pomorskiego) i Barbary (żony Jerzego Brodatego, księcia saskiego).

Bronisław Komorowski jest z kolei potomkiem kasztelana trockiego Jerzego Chodkiewicza zmarłego w 1569 (brat Jerzego, kasztelan wileński Hieronim to dziadek wielkiego hetmana Jana Karola Chodkiewicza, który pobił Szwedów pod Kircholmem). Otóż Jerzy Chodkiewicz to pradziadek wojewody trockiego Hieronima Paca, którego praprawnuk, podkomorzy trocki Stefan Dominik Römer to prapradziadek Elizy z Römerów Komorowskiej, prababci marszałka Bronisława Komorowskiego.

Wspomniany tu przodek Bronisława Komorowskiego, Jerzy Chodkiewicz, to syn Aleksandra Chodkiewicza (prawnuka księcia Włodzimierza Olgierdowicza) i księżniczki Wasylisy Jarosławiczówny, prawnuczki księcia Korybuta Dymitra Olgierdowicza (brata Jagiełły).

Przejdźmy teraz do władców katolickich, bo tu związki mamy bliższe i ciekawsze.

Wspólnym przodkiem

• Bronisława Komorowskiego wykonującego obowiązki Prezydenta RP,
• Jana Karola I (Juana Carlosa) króla Hiszpanii,
• Henryka wielkiego księcia Luksemburga,
• Alberta II króla Belgów
• i Hansa Adama księcia Liechtensteinu

był… protestant, kanclerz wielki litewski i wojewoda wileński Mikołaj Radziwiłł “Czarny” (1515-1565).

Praprawnukiem Mikołaja “Czarnego” był starosta międzyrzecki Adam Uriel Czarnkowski (zm. 1675). Jego wnuczką była królowa polski Katarzyna z Opalińskich Leszczyńska (1680-1747), która po zmianie korony polskiej na rządy w Lotaryngii wydała córkę Marię Karolinę za króla francuskiego Ludwika XV. Potomkami Ludwika XV i Karoliny Leszczyńskiej są wspomniani tu katoliccy monarchowie europejscy.

Szczególne miejsce przysługuje tu księstwu Liechtenstein. Nie należy ono do Unii Europejskiej i obowiązującą walutą jest tam frank szwajcarski. Na czele tego państwa stoi książę Jan II Adam (Hans-Adam II). Bronisław Komorowski i Jan Adam z Liechtensteinu to potomkowie kanclerza wielkiego litewskiego Dominika Mikołaja Radziwiłła (1643-1697). Był on prapradziadkiem Anny z Paców Römerowej, żony wspomnianego wyżej Stefana Dominika Römera. Zaś w drugą stronę – żona Dominika Mikołaja Radziwiłła, Anna księżniczka Połubińska (zm. 1690) to matka matki matki matki matki matki matki Ewy z Potockich (1818-1895), żony Franciszka księcia Liechtensteinu, praprababci księcia Hansa Adama.

Dominik Mikołaj Radziwiłł, wspólny przodek księcia Liechtensteinu Jana II Adama i wykonującego obowiązki prezydenta RP Bronisława Komorowskiego to prawnuk wspomnianego Mikołaja Radziwiłła “Czarnego”, a wnuk jego syna, Mikołaja Krzysztofa “Sierotki”.

Warto pomyśleć o przyszłości. Choć książę Albert II panuje wciąż w Belgii, to ma już 76 lat i wcześniej czy później przekaże tron synowi Filipowi, a po księciu Filipie dziedziczyć będą jego dzieci zrodzone z małżeństwa z Matyldą d’Udekem d’Acoz, której matką jest Anna z hrabiów Komorowskich, której prapraprapradziadek Stanisław Andrzej Komorowski był bratem Jana Bonifacego Komorowskiego, prapraprapradziadka Bronisława, głowy państwa Rzeczypospolitej Polskiej.

1. Problem: wolność a prywatność

Bardzo często od tych samych osób słyszymy, że walczą z ograniczaniem wolności i prywatności. Te słowa dobrze brzmią razem, bo są dla ludzi ważne – odnoszą się do sfery osobistej, wręcz intymnej. Postulat ich ochrony porusza więc czułe struny: ludzie chcą czytać artykuły opisujące zagrożenia ich wolności i prywatności, bo są to dla nich rzeczy ważne. A skoro chcą czytać, to inni chcą o tym pisać. Dlatego w ostatnim czasie mamy wysyp tekstów dziennikarskich i wystąpień politycznych na temat zagrożeń dla wolności i prywatności ze strony internetowych gigantów, zwłaszcza Google i Facebooka.

Wydaje się jednak, że postulat maksymalizacji wolności i prywatności w Internecie jest wewnętrznie sprzeczny. Jest tak jak z wychowaniem dziecka, którego musimy nauczyć umiejętności rywalizacji i współpracy: jedno i drugie jest ważne, ale w pewnych sytuacjach musimy umieć poświęcać jedno dla drugiego. Musimy wiedzieć, kiedy i w jakim stopniu należy innych przegonić, a kiedy należy podawać innym pomocną rękę nawet za cenę gorszego własnego wyniku. Zarówno absolutna rywalizacja (moje za wszelką cenę) jak i absolutna współpraca (nie wychylać się) są złe.

Tego węzła nie da się więc przeciąć – trzeba go starannie rozsupłać. Dlatego zacznijmy od podstawowych pojęć.

2. Trzy aspekty

Proponuję, żeby zamiast mówić o konflikcie dwóch wartości: wolności i prywatności, dużo lepiej opiszemy świat Internetu przy użyciu TRZECH:

• Wolność prasy
• Tajemnica korespondencji
• Prawo do swobodnej ekspresji uczuć

Te trzy zasady mają charakter praw konstytucyjnych lub fundamentalnych praw człowieka. Pokażę, że dyskusja przy użyciu tych trzech pojęć dużo lepiej pozwala wytłumaczyć zjawiska związane z wolnością i prywatnością w Internecie, bo dotyczą rzeczy bardziej fundamentalnych niż abstrakcyjne pojęcia wolności i prywatności, które tak często zmieniają znaczenie, że więcej zaciemniają niż tłumaczą.

Wolność prasy

Kiedy mówimy o “wolności prasy”, myślimy zwykle o I Poprawce do Konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, tzw. Bill of rights z roku 1791.

Kongres nie ustanowi prawa względem ustanowienia (…) ograniczania wolności mowy lub prasy (Congress shall make no law [...] abridging the freedom of speech, or of the press).

Zwróćmy uwagę, że członkowie Kongresu USA uchwalając te zapisy nie mieli na myśli prasy w sensie XIX- czy XX-wiecznym. Oni nie mogli przewidzieć, że prasa w takim znaczeniu kiedykolwiek powstanie. Dla nich “prasa” była tym, co my dzisiaj nazywamy “mediami społecznościowymi”.

Dlaczego tak uważam? Otóż było to pół wieku przed wynalezieniem prasy rotacyjnej i wiek przed wynalezieniem linotypu. Przypomnijmy, jak wtedy się produkowało prasę:

1. ręcznie układamy czcionki w matrycy (wyszukując je w kaszcie),
2. wkładamy matrycę do prasy,
3. smarujemy matrycę farbą,
4. kładziemy arkusz papieru,
5. przykręcamy prasę,
6. odkręcamy prasę,
7. wyjmujemy arkusz i odkładamy,
8. wkładamy nowy arkusz papieru,
9. powtarzamy operacje 5-8 około tysiąca razy, bo więcej się nie da.

Pracując w kilka osób można było na kilku prasach drukować jednocześnie inne kartki tej samej gazety (oczywiście każdą kartkę trzeba było zadrukować dwustronnie). O takich drobiazgach jak poskładanie gazety, ewentualne pocięcie itd. mówić już nie trzeba.

W czasach uchwalania I Poprawki istotą prasy było więc to, że

• rozchodziła się w nakładzie kilkuset egzemplarzy,
• wszyscy wiedzieli KTO ją drukuje (bo czcionki były robione ręcznie i każda drukarnia miała inne)
• jeżeli miała to być gazeta ukazująca się kilka razy w tygodniu, to nie mogła być przewożona na duże odległości.

Można więc podsumować, że wszyscy czytelnicy znali drukarza i najprawdopodobniej znali też osobiście autorów. Jeżeli teksty im się nie podobały, mogli wybić drukarzowi szyby w oknach lub obić go, gdy wracał wieczorem. Prasa miała więc charakter silnie lokalny i silnie personalny.

Jeżeli jeszcze przypomnimy, że w roku 1791 populacja USA liczyła 4 mln osób, to okazuje się, że były to warunki analogiczne do tych, które dzisiaj w Polsce mają miejsce w dyskusjach np. na Facebooku: użytkowników Facebooka w Polsce jest porównywalnie dużo, a moich “znajomych”, do których docierają moje wypowiedzi jest tylu, ile wynoszą nakłady wielkich gazet końca XVIII wieku.

Tajemnica korespondencji

Artykuł 49 Konstytucji RP gwarantuje wszystkim obywatelom tajemnicę komunikowania się. Przez stulecia dotyczyło to głównie tajemnicy pocztowej, czyli zasady, że poza adresatem mojego listu nikt nie powinien poznać jego zawartości. Znam ją tylko ja i adresat.

Kiedy jednak bliżej przyjrzymy się problemowi, okazuje się, że jest jeszcze więcej zaangażowanych stron. Treść mojego listu znają bowiem także:
a) papier, na którym jest zapisany
b) atrament rozmazany w odpowiedni sposób na papierze, ułożony w litery i zdania
c) koperta, o której możemy powiedzieć że “widzi” zawartość listu
d) listonosz, który wprawdzie nie wie, co jest w środku, zna jednak nadawcę i adresata i gdyby chciał, może ten list otworzyć (i czasem tak czyni).

W normalnej sytuacji przypadki a)-d) nie stanowią w żadnym sensie naruszenia tajemnicy korespondencji. Dopóki człowiek-listonosz nie otworzy i nie przeczyta mojego listu, jego znajomość przez papier, atrament i kopertę w żaden sposób nie narusza mojej tajemnicy.

Czas powiedzieć to bardzo wyraźnie: serwery firm Google, Facebook, Nasza Klasa czy Onet.pl są tak samo martwe jak papier, atrament czy koperta.  Dopóki moje prywatne treści nie są przeczytane przez jakiegoś człowieka, sam fakt przechodzenia ich przez komputery czy kable w żaden sposób nie zakłóca mojej prywatności.

Owszem, można sobie wyobrazić sytuację, w której złośliwy (lub tylko wścibski) informatyk w którejś z tych firm zagląda do bazy danych i wyszukuje tam różne “haki”, by szantażować ludzi. Jest to sytuacja wyobrażalna podobnie jak wyobrazić sobie można listonosza otwierającego cudze listy lub w jakiś inny sposób ingerującego w czyjąś korespondencję, jak np. w filmie Kieślowskiego “Dekalog 6″. Jednak:

a) gdyby taka sytuacja wyszła na jaw, spowodowałaby niewyobrażalne straty wizerunkowe dla danej firmy, które spowodowałyby odwrócenie się od niej znacznej części użytkowników oraz reklamodawców, którzy nie chcieliby być z takim podmiotem utożsamiani (zwłaszcza tam, gdzie mamy do czynienia z reklamą wizerunkową). To drugie tym bardziej uderzyłoby w podstawy finansowe firmy, że zmniejszona oglądalność zmniejszyłaby liczbę wyświetlanych reklam; firma odniosłabywięc podwójną bardzo poważną karę finansową.

b) na jednego pracownika wymienionych tu firm, mogącego mieć dostęp do tych danych, przypadają setki tysięcy lub nawet miliony jej użytkowników; szansa, że prywatność konkretnego użytkownika zostałaby naruszona, jest więc minimalna – nikt nie miałby czasu (nawet gdyby chciał, co jak powiedzieliśmy wyżej jest bardzo mało prawdopodobne) żeby takie poszukiwania prowadzić. W takich firmach bada się użytkowników w masie, metodami demograficznymi, a nie jednostkowo. Posługując się metaforą pocztową – mamy tu raczej przypadek pracownika sortowni listów, który teoretycznie ma możliwość otwierać listy, ale tych listów jest tak dużo, że nawet gdyby chciał i mógł, to nie ma na to czasu.

Prowadzenie firmy zajmującej się przekazywaniem korespondencji wymaga zdobycia zaufania ludzi i dbania o to, by tego zaufania nie stracić. Ale z drugiej strony – jeżeli z usług takiej firmy się korzysta (czy to tradycyjnej poczty, czy telefonii komórkowej czy emaila lub serwisu społecznościowego), trzeba jej po prostu zaufać, jak lekarzowi na stole operacyjnym.

Tak więc w tajemnicy korespondencji nie chodzi wcale o prywatność, ale o zaufanie. To zupełnie różne pojęcia.

Swobodna ekspresja uczuć

Żeby zachować zdrowie psychiczne człowiek potrzebuje czasem wyrzucić z siebie, co naprawdę myśli. W rozmaitych kulturach było to rozmaicie rozwiązywane, ale zawsze jakieś rozwiązanie wymyślano, by ludzie mogli dać ujście emocjom, nie zaburzając porządku społecznego.

Owe formy spontanicznej ekspresji miały zwykle dwa istotne aspekty:
a) anonimowość w tłumie: mogę krzyczeć co chcę, bo inni krzyczą i nikt mnie nie zrozumie lub nie zapamięta
b) sztywne reguły, często zrytualizowane: ludzie przeżywają amok, nie muszą się kontrolować, ale ściśle określone jest, gdzie i kiedy wolno im to robić.

Dla przykładu wymienić można:

• grecki teatr: tragedia i komedia, w tym Arystotelesową teorię tragedii jako oczyszczenia emocji oraz całą obsceniczność (lub nawet pornograficzność) arystofanejskich komedii;
• publiczne egzekucje w średniowieczu, gdzie każdy publicznie mógł złoczyńcy <eufemizm>powiedzieć co o nim myśli i jak bardzo chce jego jego śmierci</eufemizm>
• łzy w czasie ceremonii pogrzebowej sławnej osoby (bez znaczenia, czy to Księżna Diana, Jan Paweł II czy Lech Kaczyński)
• wrzaski i groźby pod adresem drużyny przeciwnika na widowni meczu piłkarskiego.

W tym samym nurcie mieszczą się anonimowe komentarze zamieszczane pod artykułami na Onet.pl – ludzie piszą je, bo bardzo potrzebują wyrazić swoje uczucia: nienawiść, pogardę, obrzydzenie czy złość wobec jakichś wydarzeń i ich aktorów (zwykle polityków).

Gdzie i kiedy ludzie by nie żyli – potrzebują możliwości wyrażenia tego co czują. A żeby to było możliwe, muszą mieć prawo do działania anonimowego. Nie mogą odpowiadać za to, co mówią, myślą lub piszą, bo gdyby mieli za to odpowiadać, to nie mogliby wyrażać się swobodnie.

W opisywanych tu przypadkach anonimowość wypowiedzi połączona jest ściśle z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa  uczestnikom imprezy masowej. Obowiązek taki spoczywa na organizatorze, który wprzód musi ustalić ścisłe reguły, a potem je jednoznacznie egzekwować.

Dlatego też Onet.pl zatrudnia dziesiątki moderatorów, którzy dopuszczają do publikacji tylko tych wypowiedzi, które spełniają regulamin.

3. Podsumowanie: równowaga

Internet jest tak dużym systemem, że nie da się go utrzymać w stanie nierównowagi. Siły, które w nim działają, to żywioły, które kontrolować tylko wtedy, gdy się je skieruje umiejętnie przeciw sobie tak, by się równoważyły.

- Jawność wypowiedzi (nie-anonimowość) prowadzi do odpowiedzialności za słowo. A mając odpowiedzialność za słowo możemy się domagać wolności wypowiedzi: kto w zły sposób ją wykorzysta, poniesie odpowiedzialność, bo nie jest anonimowy.

- Swoboda ekspresji domaga się anonimowości, by nie trzeba było się na każdym kroku kontrolować. Jednak anonimowość oznacza brak odpowiedzialności za własne czyny (bo nie wiadomo, kto jest ich sprawcą), a to wymaga ustanowienia ścisłej kontroli zewnętrznej. Gdzie jest dokładnie ustalone co wolno, a co nie i wszystko jest uregulowane, tam śmiało mogę się zachowywać jak nieodpowiedzialne dziecko, bo wiem, że ktoś stoi obok, kto zagwarantuje, bym nie zrobił krzywdy sobie ani komu innemu.

- Połączyć pełną swobodę wypowiedzi z jej nie-jawnością mogę zaś tylko pod warunkiem, że mam zaufanie do mojego adresata (że nie przekaże tego dalej i nie zrobi z tego złego użytku) oraz zaufanie do przysłowiowego listonosza. Takich instytucji publicznego zaufania nie może być zbyt wiele, ale dla tych, które są zaufanie użytkowników jest zbyt cennym skarbem, by ryzykować jego utratę.

Te żywioły są zbyt potężne, by się je dało okiełznać prawem lub decyzją administracyjną. Ale też nie ma potrzeby, by tak było. Radziliśmy sobie z tymi problemami gdy jeszcze nie było na świecie prawników i policjantów. Życie sobie poradzi.

Ludzie w Internecie bardzo często podejmują decyzje: obejrzeć ten film czy nie? kliknąć w link czy nie? doczytać artykuł do końca czy nie? I te najważniejsze: kupić to czy nie?

Decyzje takie podejmowane są szybko, w ciągu kilku sekund lub jeszcze szybciej. Podejmowane są pod wpływem impulsu, który później może być racjonalizowany, tzn. możemy dostarczyć sobie argumentów za lub przeciw, ale jego pierwsze źródło jest emocjolnalne. Choć często wypieramy to ze swojej świadomości uważając że postępujemy racjonalnie, to wszyscy wielcy mysliciele powiedzą nam to samo: od traktatu o emocjach w Summie teologicznej św. Tomasza, gdzie wywodzi się wprost, że “emocje” czyli “poruszenia” są tym, co wprawia człowieka w działanie (ruch) po Roberta Cialdiniego i jego znakomitą książkę Wywieranie  wpływu na ludzi — teoria i praktyka.

Bardzo ważnym elementem w rozumieniu przyszłości biznesu internetowego jest dokładne zrozumienie ról. Rolą social plugins (“towarzyskich wtyczek”) Facebooka nie jest:

• ani zachęcenie do działania (zainteresowanie produktem lub  tematem),
• ani dostarczenie racjonalnego uzasadnienia dla działania,

ale:

• zmniejszenie oporu między impulsem do działania a jego wykonaniem.

Analogią jest np. uśmiech pani w sklepie. Jeżeli chcę nabyć produkt, bo go bardzo potrzebuję, to go kupię mimo że obsługa jest bardzo niegrzeczna (pamiętamy to z czasów PRL). Ale jeżeli waham się, czy coś kupić czy nie, to uśmiech na ustach sympatycznej pani w sklepie może być tym, co ostatecznie skłoni mnie do zakupu.

Bardzo ważna rzecz w tej analogii: to nie jest automat. Sam uśmiech nie wystarczy. Ale jeżeli uśmiech kasjerki zwiększy o 10% szansę, że nie zrezygnuję z zakupów, to rola ekonomiczna tego uśmiechu jest gigantyczna: on o 10% zwiększy obroty sklepu! A ponieważ moje zasoby gotówki są skończone, o 10% zmniejszy to moje zakupy w sklepach pozostałych.

Dlatego jak teraz trudno spotkać sprzedawczynię, która się nie uśmiecha, tak w przyszłości trudno będzie spotkać duży sklep internetowy, który nie wykorzystuje facebookowej funkcji “I Like it” (“Lubię to”).

Jak to działa?

Umieszczenie odpowiedniego kodu na stronie, który wyświetla to co trzeba ogranicza się do wklejenia jednej linii kodu do pobrania na odpowiedniej stronie serwisu Facebook. W efekcie możemy uzyskać coś, co widać na stronie głównej serwisu http://minakowski.pl – przy poszczególnych elementach wyświetlają się twarze osób, które to lubią.

Są to twarze znajomych. Nie: znajomych autora, ale: znajomych czytelnika. Każdy czytelnik (użytkownik) serwisu może także kliknąć “Lubię to”, jeżeli uważa że to lubi i chciałby o tym powiedzieć swoim znajomym. Co istotne – mówi o tym swoim znajomym, a nie: wszystkim użytkownikom serwisu.

Kto na tym skorzysta?

Przed wszystkim ci, którzy coś sprzedają. Którzy muszą przekonać czytelników do pokonania oporu i wykonania jakiejś czynności. Nie musi to być wysupłanie gotówki, może być rejestracja w serwisie, obejrzenie filmu, zamówienie darmowej próbki, wypełnienie formularza popierającego petycję.

Im więcej klientów ktoś ma, tym bardziej skorzysta: jeżeli użytkownik/czytelnik wchodzi na dany serwis i widzi swoich znajomych, to chętniej wejdzie w interakcje z tym serwisem. A zatem serwis taki więcej zarobi. A zatem więcej będzie mógł zainwestować w promocję i pozyskiwanie nowych czytelników.

Jako rzecze Ewangelista: Bo kto ma, temu będzie dodane, i nadmiar mieć będzie; kto zaś nie ma, temu zabiorą również to, co ma (Mt 13,12). Jako rzecze Minakowski: Ekosystem Facebooka wspiera wielkich przeciw małym – odwrotnie niż Google.

Najstarsi internauci pamiętają, ile pracy wkładało się w zarządzanie zakładkami (“ulubionymi” wg MSIE) – miało się tam wszystkie serwisy, do których warto zaglądać. Adresy ciekawych stron były publikowane przez czasopisma komputerowe, które człowiek kupował i czytał z wielkim zainteresowaniem. Na swoich stronach domowych ludzie umieszczali listy ciekawych adresów.

Poprzednia era

I pojawiło się Google. Google nie wymyśliło wyszukiwarki. Google (ściślej Larry Page) wymyśliło algorytm Page Rank, który umożliwił sensowne wybieranie trzech najważniejszych stron na dany temat spośród milionów stron spełniających warunki wyszukiwania. Pozwoliło to na swobodne indeksowanie dziesiątek miliardów stron dostępnych w Internecie przy zachowaniu sensowności wyników. Google upowszechniło też AdWords (wymyślony przez GoTo.com, które ostatecznie trafiło do Yahoo!). A potem AdSense.

Dzięki Google’owi Internet uniezależnił się od portali. Nie trzeba było pamiętać adresów. Zanikły zwyczaje zapisywania zakładek,  umieszczania na stronach domowych linków do ciekawych stron. Zlikwidowane zostały (lub głęboko ukryte) ręcznie robione katalogi stron WWW, od których zaczęła się świetność zarówno Yahoo! jak i Onet.pl. A portale stały się głównie serwisami informacyjno-rozrywkowymi z dodaniem funkcji komunikacyjnych (darmowe skrzynki email).

System AdWords umożliwił małym firmom trafianie wprost do ludzi, którzy szukają ich usług lub produktów. Bez konieczności ogłaszania się w katalogach firm utrzymywanych przez portale. Z kolei siostrzany system AdSense dał możliwość małym serwisom internetowym utrzymywania się z reklam bez konieczności budowania własnej sieci sprzedaży i indywidualnego negocjowania kontraktów reklamowych.

Mówiąc w skrócie – rewolucja Google to zwycięstwo małych przeciwko dużym, co najlepiej widać na przykładzie pojęcia “długiego ogona”: miliardów drobnych serwisów internetowych i drobnych biznesów oferujących się w Internecie, które stanowią łącznie większość zawartości Google’a. Ich strony i ich oferty odnajdują się zaś dzięki miliardom różnych zapytań wyszukiwarkowych, których żadna korporacja nie jest w stanie skutecznie przewidzieć.

Teraz rodzi się nam nowa potęga – Facebook.

O ile Google gromadzi miliardy stron i ofert, o tyle Facebook gromadzi setki milionów ludzi i miliardy relacji międzyludzkich. W związku z tym Facebook interesuje się tym, co ludzi łączy. Im bardziej łączy (większe grupy, silniejsze związki), tym bardziej to Facebooka interesuje.

Z marketingowego punktu widzenia reklamą na Facebooku zainteresowane są przede wszystkim wielkie marki: koncerny spożywcze i odzieżowe, aktorzy i piosenkarze, popularne seriale telewizyjne. To ich strony są najczęściej “lubiane” przez użytkowników Facebooka (do niedawna nazywało się to “być fanem danej strony”).

Przedwczoraj (21 kwietnia 2010) nastąpiła kolejna wielka zmiana: Facebook udostępnił Open Graph wraz z API. Oferta ta jest skierowana głównie do wielkich firm – następców dawnych portali. Nieprzypadkowo w wersji inauguracyjnej wśród kilkudziesięciu pierwszych firm, są Microsoft, Yahoo!, IMDb.com, ESPN.com, Pandora itd.: są to serwisy, w których wokół pojedynczych elementów treści gromadzą się setki tysięcy lub nawet miliony użytkowników. Dopiero wtedy widać pożytki z łączenia się z Facebookiem.

Jak Facebook może pomóc wielkim serwisom, by były jeszcze większe?

Przede wszystkim poprzez eliminowanie oporu. Oporu przed rejestracją, przed zakupem, przed kliknięciem… Jeżeli widzę, że dany film obejrzało dwudziestu moich znajomych, to ja też będę chciał go obejrzeć. Jeżeli zobaczę, że danemu serwisowi powierzyło swoje dane osobowe pięciu moich znajomych to i ja nie będę się bał tego uczynić. Jeśli wszyscy moi znajomi dyskutują na temat artykułu na Onecie, to ja też będę wciągnięty w tę dyskusję.

Mniejszym będzie trudniej. Trudniej będzie zdobywać lojalnych użytkowników, trudniej będzie sprzedawać, trudniej będzie zachęcać do klikania.

Będziecie tęsknić za czasami, gdy dobroduszny Google traktował wszystkich po równo, każdemu dając szansę…

A teraz kochani kliknijcie tu, żeby zobaczyć, co wg Facebooka Wasi znajomi robią na Onecie.

Postanowiłem wykorzystać okazję. Wierzę w trafność powiedzeń o tym, że “niewykorzystane okazje się mszczą” i że “Fortuna sprzyja tym, którzy są dobrze przygotowani”. Tej okazji się spodziewałem wcześniej i byłem na nią przygotowany. Kiedy zaistniała, zacząłem działać.

W sobotę odbyła się konwencja wyborcza Platformy Obywatelskiej, na której ogłoszono, że kandydatem w wyborach prezydenckich będzie Bronisław Komorowski. Będzie się starał przejąć stanowisko po Lechu Kaczyńskim. Ponieważ był to “news dnia”, postanowiłem go wykorzystać do promocji mojej idei o ciągłości historycznej i społecznej między I RP a dzisiejszą Polską.

Zajrzałem do Wielkiej Genealogii Minakowskiego, by sprawdzić, co moja baza mówi o wspólnych przodkach obu panów. Okazało się, że najbliższy wspólny przodek żył całkiem niedawno (zmarł na początku XVII w.) i był postacią dość charakterystyczną: był opozycjonistą, rokoszaninem, a nawet zdarzyło mu się doprowadzić do zerwania sejmu. Napisałem o tym artykuł, wypunktowując najbardziej “medialne” aspekty sytuacji. Artykuł podesłałem redakcji Onet.pl domyślając się, że takimi ciekawostkami może być zainteresowana. Istotne w tym było to, że informacja ta nie była wcześniej publikowana w mass-mediach, choć  oczywiście inne rzeczy z mojej bazy genealogicznej krążyły po wszystkich mediach na początku grudnia.

Redakcja Onet.pl podchwyciła news, który ukazał się pod tytułem “Wspólny przodek Kaczyńskich i Komorowskiego“, w poniedziałek 29 marca. Niestety tegoż dnia rano dokonano też zamachów w metrze moskiewskim, co odwróciło trochę uwagę. Nie było jednak tak źle: w ciągu dnia artykuł ten przeczytało 141.045 osób (unique users). Nazajutrz podobny materiał ukazał się w dzienniku “Fakt”, który ukazuje się podobno (wg Wikipedii) w nakładzie 600.000 egzemplarzy. Wywiad ze mną nagrało Radio ZET, a podobno o moich ustaleniach mówiło też Polskie Radio (program III).

Po co to wszystko? Po to, by pokazać, że żyjące dzisiaj osoby, odgrywające często ważną rolę w polskiej polityce czy kulturze, mają często bezpośrednie związki rodzinne z wybitnymi osobami I Rzeczypospolitej. Że – wbrew temu, co pisze prof. Ryszard Legutko w Eseju o duszy polskiej – jesteśmy wciąż tym samym społeczeństwem, tym samym państwem, tym samym krajem i narodem. Ja w każdym razie tej wersji będę się trzymał.

Przypominają mi się wtedy ciężkie czasy pionierskie, gdy niezależnych badań nie było wcale – wtedy to dopiero były problemy! Przykładem ówczesnych problemów jest numer “Tygodnika E-mailowego Onet.pl” (byłem jego pomysłodawcą, redaktorem i autorem w jednej osobie), gdzie w wydaniu datowanym na 20 września 1998 napisałem tekst umieszczony poniżej. W dalszej części umieszczam też oryginalny raport, także mojego autorstwa – to pierwsze polskie badanie Internetu oparte o obiektywną metodologię. Warto to przypomnieć, żeby zobaczyć jak długą drogę przeszliśmy przez te 11,5 roku.

Dodam jeszcze, że pisząc oba teksty pracowałem w jednym pokoju z m.in. Arturem Waliszewskim (dziś szefem Google Polska) i Katarzyną Przewuską (wtedy: Kamińską, dzisiaj szefową Euro RSCG Sensors, czołowej agencji PR w dziedzinie social media).

Newsletter internetowy donosi o pierwszych badaniach Internetu

—–Wiadomość oryginalna—–
Od: Marek Jerzy Minakowski
Do: Prenumeratorzy Tygodnika E-mailowego
Data: 21 września 1998 15:50
Temat: ONET.PL – Tygodnik E-mailowy – 20.09.1998

(…)

1. Od redakcji

W ostatnim numerze PC Kuriera red. Paweł Wimmer był łaskaw opublikować felieton pt. Portale po polsku, gdzie stwierdza, że

“przejrzenie polskiego zakątka Internetu przekonuje dowodnie, że nie dorobiliśmy się jeszcze takich pełną gębą portali, choć wiele serwisów walczy o przychylność czytelników (…).”

Red. Wimmer dowodzi, iż w braku innego zainteresowania tworzeniem portali powinny się nimi zająć firmy medialne, a konkretnie: dziennikarze.

Całe szczęście Pan Redaktor w poprzednim numerze PC Kuriera napisał, że

“Optimus jako pierwszy podjął poważniejszą próbę przekształcenia swojej witryny w portal, czyli według formuły popularnej ostatnio w światowym Internecie”,

więc nie mamy mu tego za bardzo za złe…

Prasa nas poucza (choć cały nakład PC Kuriera to mniej niż dwudniowa widownia strony www.onet.pl), więc my pouczymy prasę.

Otóż na całym świecie wolna prasa zajmuje się rozmaitymi rankingami, podsumowaniami, analizami itp. Publikuje stale notowania partii politycznych, rankingi samochodów i proszków do prania. Dotąd jednak nie było w naszej prasie niezależnego rankingu serwerów internetowych oglądanych w Polsce (choć są takie analizy dotyczące świata, np. RelevantKnowldege – http://www.relevantknowledge.com/Products/webreport/)

Ponieważ nikt nie zajął się taką analizą dotyczącą Polski, musieliśmy wziąć to na siebie.

Zrobiliśmy to, co się robi na świecie: pozbieraliśmy dane z serwerów proxy (w3cache) z całej Polski (Gdańsk, Toruń, Łódź i Kraków). Dzięki temu wiemy, co naprawdę ludzie w Polsce oglądają.

Pełny komentarz, metodologię i całą tabelę znajdziecie na stronie http://www.onet.pl/biznes/informator/serwery.html, a tutaj podajemy 10 najpopularniejszych w Polsce serwerów internetowych (dane dotyczą całego sierpnia i pochodzą z pięciu serwerów w3cache):

=== koniec cytatu ===

Niniejszym pozdrawiam red. Wimmera który ma się nadal dobrze, choć czasopisma, do których pisywał dawno nie istnieją…

A oto pełny raport, opublikowany oryginalnie we wrześniu 1998:

Ruch w polskim Internecie – analiza statystyk polskich serwerów w3cache

1. Wstęp

Serwery w3cache to serwery przyspieszające korzystanie z Internetu. Dzięki nim, zamiast ściągać strony najpopularniejszych serwisów bezpośrednio z ich macierzystego serwera, można je ściągnąć z serwera znajdującego się niedaleko (najlepiej w tym samym mieście).

Użytkownik serwera w3cache wpisuje np. adres www.onet.pl/biznes, ale strona, którą widzi, nie jest pobierana bezpośrednio z serwera www.onet.pl, tylko z lokalnego serwera w3cache.

Statystyki serwerów w3cache (obsługiwane programem Squid) są generowane codziennie, a jednym z ich elementów jest lista 50 najczęściej odwiedzanych serwerów internetowych.

Badania przeprowadzono następująco:

1. Pobrano statystyki wykorzystania serwerów w3cache, dostępne publicznie w Internecie, pod adresami:
   • http://w3cache.task.gda.pl/cache-stat/ (Gdańsk)
   • http://w3cache.pk.edu.pl/cache/stats/ (Kraków)
   • http://w3cache.man.lodz.pl/cache-stat/ (Łódź)
   • http://w3cache.boa.uni.torun.pl/cache-stat/ (Toruń)
   • http://www.torun.pl/TORMAN/w3c-stat/ (Toruń)
2. Statystyki dotyczyły sierpnia 1998 (wszystkich dni).
3. Wszystkie te dzienne statystyki z pięciu serwerów w3cache zostały zebrane do jednego pliku.
4. Usunięte zostały pozycje pojawiające się efemerycznie, tzn. do pięciu razy (na 155 “serwerodni”).
5. Pozostałe pozycje zostały zsumowane.

W związku z tym zestawienie preferuje pozycje znajdujące się u góry listy, tzn. te, które pojawiają się codziennie w pierwszej pięćdziesiątce na wszystkich tych serwerach cache. Serwery odwiedzane rzadziej są w związku z tym niedoszacowane.

2. Oglądalność serwerów w Polsce

Opis:

a) kolumna “hity TCP”

Liczba ta to suma pobrań wszystkich plików z danego serwera internetowego przez owe pięć serwerów w3cache (protokołem TCP); nie jest to łączną oglądalność danego serwera; szacujemy, że dla pozycji z początku listy liczba z pierwszej kolumny wyraża 0,3% rzeczywistej liczby pobrań z danego serwera, by ok. pozycji 25 spaść do 0,2%).

FAKTYCZNA ILOŚĆ POBRAŃ WSZYTKICH PLIKÓW HTML Z DANEGO SERWERA JEST NIEZNANA, ALE MOŻNA JĄ SZACOWAĆ NA OK. 100 RAZY WIĘKSZĄ OD LICZBY Z TEJ KOLUMNY.

Nie podejmujemy się szacowania ilości pobrań pierwszej strony danego serwera.

b) kolumna “MB”

to ilość megabajtów przesłanych protokołem TCP.

c) kolumna “kB/hit”

to średnia objętość (w kilobajtach) pliku pobranego protokołem TCP.